Geplaatst door: Cindy Schepers, psychotherapie - dromen & nachtmerries - stiefmoeders te Bierbeek.

Wat betekent een droom die regelmatig terugkomt? Dikwijls krijg ik die vraag voorgeschoteld in mijn praktijk als psychotherapeute. Mensen zijn van nature niet vaak met hun dromen bezig – hooguit onthouden ze een grappige of merkwaardige droom die ze eens gehad hebben. Maar als er dromen zijn die met de regelmaat van de klok verschijnen - misschien in verschillende variaties - dan groeit de nieuwsgierig naar hun betekenis. Zeker bij nachtmerries hongeren dromers naar een verklaring in de hoop daarmee de angstaanjagende beelden te verdrijven. Het komt ook voor dat de dromen op zich verschillend zijn, maar dat een bepaald thema terugkomt. Zo kan je bijvoorbeeld opmerken dat er elke keer opnieuw een trein in je droom verschijnt, of dat je steeds maar weer over je schoonmoeder droomt. In dit artikel wil ik beschrijven hoe je zelf met terugkerende dromen aan de slag kan en wanneer het raadzaam is om de hulp van een psychotherapeut in te roepen. Er zijn heel wat theorieën over dromen. Ik ga er in dit artikel van uit dat dromen zelfportretten zijn, verhalen van je diepste zelf: ze vertellen over wie je bent, waar je vandaan komt, wat je aanbelangt.

I. Zelf met terugkerende dromen werken

1. De droom aannemen
Dromen zijn verhalen die verteld worden door ons diepste zelf. Wie aan droomwerk wil doen, moet in de eerste plaats naar het verhaal van zijn of haar droom luisteren. Dat lijkt een simpele regel, maar het is makkelijker gezegd dan gedaan. Meestal gissen we meteen naar een betekenis, zoeken we één van de droomelementen op in een droomencyclopedie of op het internet. De figuren die we niet kunnen plaatsen, wissen we misschien schaamteloos uit het verhaal door ze te vergeten. Dit is op zich een normaal fenomeen: onze hersenen zijn geprogrammeerd om patronen in informatie te zoeken en deze in te passen in hetgeen ze al kennen. Wat niet in het plaatje past, zien de hersenen niet zo gemakkelijk. De kunst is om echt naar het verhaal te luisteren, nieuwsgierig en onwetend als een kind. We moeten de droom eerst helemaal toelaten vóór we gaan interpreteren. Luister naar alles wat er in de droom verschijnt, ook al is het bizar en valt het op het eerste zicht niet te rijmen met je leven. De verschilpunten met het waakleven is een punt waar vele dromers op blokkeren: we dromen misschien verhalen die niet kloppen met de realiteit van ons leven. Zo droomde één van mijn cliënten bijvoorbeeld regelmatig dat haar zus leerkracht was en godsdienstles gaf, terwijl dat in werkelijkheid niet zo is. In dit stadium van droomwerk maakt dat niet uit: we nemen aan wat er verschijnt, ook al klopt dat niet met ons echte leven van overdag. Hoewel het niet zo een fraaie vergelijking is, kan je een terugkerende droom zien als een zeurende tante of collega die telkens opnieuw hetzelfde verhaal verteld. Waarom zeuren mensen? Omdat ze het gevoel hebben niet gehoord te worden. Als we echt luisteren en dit hen ook kunnen overbrengen, kan hun verhaal zakken en hoeven ze zich niet voortdurend te herhalen. Zo ook met dromen, zeker met terugkerende dromen.

2. De dynamiek van de droom onthult het thema
Net zoals een verhaal uit een roman of een toneelstuk, zit er in elke droom een verhaallijn. Er is een beginsituatie, er gebeurt iets, er komt een keerpunt en dan eindigt het verhaal. Lang niet alle dromen worden volledig ‘uitgedroomd’ tot het einde; het doek valt vaak voortijdig. Om de betekenis van de droom te achterhalen, moeten we de verhaallijn kennen, ook als dat verhaal nog niet helemaal af was. De verhaallijn in dromen wordt ook wel de beweging of de dynamiek genoemd. De dynamiek van de droom onthult het thema.

Neem het volgende voorbeeld van een terugkerende droom:
Ik droom dat ik in een groene sportwagen door de bergen rijd. Het landschap is prachtig, de wegen zijn smal en kronkelig. Het is een stralende dag waarvan ik geniet. Ik kom uit de bocht en zie een tegenligger die in onmogelijk kan vermijden. Angstig word ik wakker. De dynamiek in deze droom zou je als volgt kunnen omschrijven: eerst ben ik genietend in mijn auto aan het rijden, dan kom ik iets tegen waardoor ik niet meer verder kan. Dat boezemt angst in. De betekenis van deze droom heeft te maken met die dynamiek. Wat de betekenis precies van de tegenligger is, weten we nu nog niet. Dat moet het vervolg van het droomwerk ons duidelijk maken.

Deze dynamiek is volkomen anders als de droom er als volgt uit zou gezien hebben:
Ik maak een tocht door de bergen. De kronkelige wegen maken mij angstig. Dan zie ik een groene wagen komen aanrijden. Het blijkt een sportwagen te zijn. Opgelucht denk ik: “dit is mijn redding.” Dan pas zie ik dat het een stralende dag is. In beide dromen komen dezelfde elementen voor (bergen, groene sportwagen, tegenligger, angst, stralende dag). Toch is het verhaal dat verteld wordt – en daarmee ook de betekenis – fundamenteel anders. Dit zouden we echter niet vaststellen als we onze dromen enkel met een droomencyclopedie zouden verklaren: dezelfde elementen zouden tot eenzelfde betekenis leiden. Daarmee wordt het verhaal, de samenhang tussen de elementen, genegeerd. De beweging in de droom, de verhaallijn, moet je in één of enkele zinnen kunnen vatten. We kunnen dit allemaal en doen dit spontaan als we bijvoorbeeld de inhoud van een boek of film aan iemand beschrijven. In enkele zinnen schets je het verhaal. Verschillende mensen die dezelfde film gezien hebben, zullen elk hun eigen verhaal vertellen van de film. Zo kan je in dromen ook verschillende verhaallijnen zien. Als dromer zoek je naar de verhaallijn die voor jou het meest klopt. Een belangrijk criterium voor een goede verhaallijn is dat elk puzzelstukje van de droom – elke figuur en elke gebeurtenis – in het verhaal moet passen.

3. De gevoelsmatige beleving van de dromer bepaalt mee de betekenis
De meeste dromen roepen gevoelens en gedachten bij ons op. Bij nachtmerries overheerst dikwijls het gevoel van angst. De herbeleving van de droom is nodig om die gevoelens en gedachten helder te maken. Dit stadium in droomwerk is niet gemakkelijk als je het zonder begeleider doet, want dan heb je nogal eens de neiging om af te dwalen en de pijnlijke punten of blinde vlekken uit de weg te gaan. Hieronder vind je een leidraad van stappen die je kan volgen als je beslist om de klus op je eentje te klaren.

Beschrijf de droom zintuiglijk
Sluit je ogen, en vertel de droom luidop in de tegenwoordige tijd, alsof de droom nu plaats vindt. Vertel hem in de ik-persoon en beschrijf het gebeuren zo zintuiglijk mogelijk: wat zie je, wat hoor je, wat ruik je,… het komt er op neer om te doen alsof je je fysiek in een andere leefwereld bevindt, de wereld van de dromen, in een eigen tijd en ruimte los van de wetten van ons gewone leven. Maak contact met de gevoelens die erbij horen. In een volgende stap word je je gewaar wat dit emotioneel met je doet. Het is belangrijk dit te doen vanuit de droom, dus alsof je nog steeds in de droom zit. In sommige dromen is dat helemaal niet moeilijk omdat je overspoeld wordt door je emoties. Is de afstand tot je droomgevoelens echter heel groot, dan voel je niks. In dat geval komt het erop neer om je gevoelens wakker te maken, om ze te leren op te sporen. Een goed boek hiervoor is: De kracht van focussen van Ann Weiser Cornell (Uitgerij De Toorts – Haarlem, 112 p, 1996). Focussen is een techniek die ervan uit gaat dat je gevoelens sterk samenhangen met lichamelijke gewaarwordingen. Je geeft daarbij aandacht aan iets dat in je lijf vaag, maar wel voelbaar is en dat te maken heeft met een situatie in je leven, in dit geval de droom. Als je bij dat ‘iets’ leert stilstaan op een vriendelijke en uitnodigende manier, krijgt het de kans om zich kenbaar te maken. Ook een psychotherapeut kan je helpen focussen.

Associëren
Nadat je je gevoelens hebt verkend, is het de beurt aan de associaties bij de droom. Als je zo met je droom bezig bent, komen er misschien allerlei gedachten bij je op. In dit stadium van het droomwerk noteer je al wat er bij je opkomt. Je kan dat doen per droomelement. Uit het bovenstaande voorbeeld nemen we de groene sportwagen ter illustratie.

Voorbeeld van associaties bij groene sportwagen:
- sportief
- fris en jong
- lijkt op de auto van mijn nonkel
- snel
- feestjes met vrienden
- gevaar
- …

Associaties zijn een mengeling van herinneringen, gedachten en gevoelens en zijn erg persoonlijk. Het is belangrijk ze niet te censureren: soms denk je aan iets wat je liever niet wil opschrijven of komt er een herinnering op die geen verband lijkt te houden met het woord waarop je associeert. Dat is niet erg, het hoeft niet logisch te zijn. Werk je samen met een psychotherapeut, dan zal hij waakzaam zijn voor censuur en daar omzichtig mee om gaan. Neem per droomelement ruim de tijd om je associaties te noteren. Ben je hiermee klaar, dan kan je desgevallend een droomencyclopedie raadplegen om meer inspiratie te krijgen. Zo een encyclopedie werkt met de universele betekenis van de elementen. Ik raad aan om hetgeen je leest enkel mee te nemen als het je iets zegt. Als je de indruk krijgt dat je erdoor in de war geraakt, laat je het beter voor wat het is en hou je het op je eigen associaties. Zelf maak ik nooit gebruik van zulke droomwoordenboeken.

Synchroniciteit met het waakleven toelaten
Ik ga er hier van uit dat een droom een zelfportret is en dus met de dromer te maken heeft; je droomt immers niet zomaar. Vraag je in dit stadium af wat de droom met je leven te maken heeft. Ook hier hoeft het verband niet logisch te zijn. Kan je er niet bij komen, dan kunnen volgende vragen je mogelijks verder helpen om met de terugkerende droom te werken:

- Wanneer heb je de droom voor het eerst gedroomd? Wat was er toen in je leven aan de gang?
- Zijn er gemeenschappelijke gebeurtenissen in de dag of dagen die vooraf gaan aan de droom?
- Welk element uit de droom kan je niet begrijpen? Wat is er zo vreemd aan? Wat vertelt dit over jou en over je geschiedenis? Dit element nodigt uit om iets langer op te associëren. Er is kans dat dit element het sluitstuk is om de verklaring te vinden.

4. Samenbrengen van informatie: het gewaarworden van de betekenis
Wanneer je dit proces doorlopen hebt, is het belangrijk terug naar het geheel van de droom te kijken. Vertel de droom nog eens luidop en bekijk nog eens de verhaallijn die je eerder hebt geformuleerd. Daarna is het tijd om stil te worden vanbinnen en het geheel op je te laten inwerken. Kijk en voel hoe je gevoelens, associaties en overeenkomsten met je leven in de verhaallijn van de droom passen. Dit vraagt geduld en wat ervaring. Ook hier is een psychotherapeut de geknipte persoon om je te helpen deze informatie samen te brengen en samen met jou de betekenis te formuleren in enkele krachtige zinnen.

II Over terugkerende thema’s in dromen
Misschien zijn de dromen die je hebt niet altijd dezelfde, maar merk je dat er dezelfde elementen in terugkomen. Ter illustratie beschrijf ik een stukje uit het therapeutische proces van een vrouw van 23. Ze kwam bij mij met volgende droom:

Naast ons huis is een garage waarin een auto vol deuken staat. Grootmoeder is op bezoek. “Als je niet oplet, komen er deuken in je auto”, zegt ze. In de sessie gingen we met deze droom aan de slag. Grootmoeder is de moeder van haar moeder en blijkt een strenge vrouw te zijn. De vrouw blijft steken op het gevoel dat zij niet overdreven voorzichtig is, of moet opletten. ‘Gedeukte auto’s doen mij niks’, zegt ze. Bovendien hebben haar buren geen auto.

Een week later brengt ze volgende droom in:
Mijn vriend en ik gaan trouwen. We dragen onze trouwkleding en zijn op het trouwfeest van onze buren die diezelfde dag trouwen. Ik sta de afwas te doen op hun feest. Ik zie hoe het andere bruidspaar vrolijk aan het feesten is. Dan bedenk ik dat ik niet hoef af te wassen, want het is ook mijn feest, ik hoef niet te werken vandaag. De verhaallijn in de tweede droom is: Ik trouw, maar in plaats van te feesten sta ik af te wassen op het feest van een ander. Meteen bij het formuleren van deze verhaallijn, wordt de vrouw geraakt. Ze zegt dat de droom een metafoor is voor haar leven: sommige dingen doet ze, ook al wil ze het niet. Het feest is voor de ander. Genieten en feesten lijken niet voor haar weggelegd. Merk hoe in beide dromen de buren terugkomen. In de eerste droom gaat het over de auto van de buren, in de tweede over het trouwfeest van de buren. De eerste droom doet begrijpen hoe het gekomen is dat deze jonge vrouw moeite heeft met feesten. Haar dominante grootmoeder heeft streng de touwtjes in handen in de familie. Oma heeft een goed leven geleid, is nergens ‘gedeukt’ geweest. Impliciet geeft ze haar kinderen en kleinkinderen de boodschap mee: doe maar gewoon, dat is al gek genoeg. Deuken in je auto zijn uit den boze. Omdat ze niet mocht experimenteren en braaf in het gareel liep, geraakte ze vervreemd van haar eigen wil. Tijdens de droomsessie maakte ze hier contact mee. Wat ze te doen heeft, is uitvissen wat ze zelf wil. Dat is voor haar geen gemakkelijke klus, want ze stelt zich snel ten dienste van de ander. In tweede instantie dient ze hetgeen ze zelf wil ook te laten zien aan andere mensen. De kers op de taart zou zijn wanneer ze zich kan laten zien aan haar grootmoeder. Wat haar kan helpen is haar relatie met haar vriend, zoals de tweede droom suggereert: ze heeft een partner die blijkbaar een goede kandidaat is om te huwen. Hun relatie kan haar helpen om meer zichzelf te worden.

III. De meerwaarde van een psychotherapeut in droomwerk
Een psychotherapeut zal samen met jou het bovenstaande proces doorlopen. Het voordeel hierbij is dat je jezelf geen blaasjes kan wijsmaken en je niet vastloopt in je eigen blinde vlekken. Soms zien we iets niet omdat we er te dicht op zitten of omdat het te pijnlijk is. Een therapeut zal hier waakzaam voor zijn. Omdat hij of zij niet helemaal meegaat in de beleving van de droom, kan hij het proces bewaken en zien dat alles goed verloopt: dat je niet geheel overspoeld wordt door de droom of dat je je gevoelens leert kennen. Hij zal ook zien welk onderwerp je steevast vermijdt of waar je liever niet naar wil kijken. Hij kan andere technieken uit zijn truckendoos halen om je meer contact te laten maken met wat de droom met jou doet en wat hij voor je betekent. Een therapeut zal op het einde van de verkenning van de droom samenvatten wat hij gehoord en gezien heeft en samen met de cliënt zoeken naar hoe de droom in het leven geïntegreerd kan worden. Hij zal samen met jou op zoek gaan naar mogelijke acties die je kan ondernemen. Tenslotte is het kennen van de betekenis van een droom niet altijd voldoende om hem niet meer te laten terugkomen. Het is pas als we de thema’s oppakken en ons leven veranderen, dat het droomthema kan gaan rusten. Droomwerk onder leiding van een psychotherapeut is nuttig in volgende gevallen:

• Je wil de betekenis van je dromen kennen.
• Je hebt nachtmerries of terugkerende dromen.
• Je ervaart problemen in een relatie of op je werk.
• Je wil je ontwikkeling stimuleren en zinvol leven.
• De psychotherapie die je volgt lijkt vastgelopen.
• Je wil voluit leven zoals je echt bent.
• Ervaringen uit je verleden belemmeren je vandaag.
• Je bent nieuwsgierig naar wat droomwerk is.

Cindy Schepers – september 2009
DROOMCIRKEL vzw